Cách chơi chứng khoán: hướng dẫn toàn diện cho người mới bắt đầu

Cổ phiếu là một phần nhỏ quyền sở hữu trong một công ty. Phần đó được gọi là một cổ phần. Khi một công ty muốn huy động vốn, họ bán cổ phần cho công chúng. Điều này được gọi là niêm yết trên thị trường chứng khoán, hay IPO. Sau khi niêm yết, bất kỳ ai cũng có thể mua và bán các cổ phần đó.

Khi bạn mua cổ phiếu, bạn trở thành đồng sở hữu của doanh nghiệp đó. Bạn sở hữu bao nhiêu phụ thuộc vào số cổ phần bạn nắm giữ. Một công ty lớn như Vinhomes có hàng triệu cổ phần đang lưu hành. Mua dù chỉ một số nhỏ cũng khiến bạn trở thành cổ đông.

Nếu công ty tăng trưởng về giá trị, cổ phần của bạn sẽ có giá trị hơn. Nếu giá cổ phần giảm, giá trị khoản đầu tư của bạn cũng giảm theo. Một số công ty cũng trả cổ tức: các khoản tiền mặt thường xuyên được trả cho các cổ đông từ lợi nhuận của công ty.

Giao dịch cổ phiếu có nghĩa là mua và bán cổ phần để kiếm lợi nhuận. Giá biến động không ngừng — tăng khi nhu cầu mua nhiều hơn bán, giảm khi ngược lại.

Bạn không cần phải mua toàn bộ một cổ phần để bắt đầu. Trên một số nền tảng quốc tế, bạn có thể bỏ ra một số tiền nhỏ để mua cổ phiếu lẻ của Apple mà không cần trả đủ giá một cổ phần. Bạn được tiếp cận với cổ phiếu đó theo tỷ lệ với số tiền bạn đầu tư.

Thị trường chứng khoán là nơi các nhà đầu tư mua và bán cổ phiếu một cách có tổ chức. Giá được xác định bởi mức người mua sẵn sàng trả và mức người bán chấp nhận. Khi cầu tăng nhanh hơn cung, giá tăng. Khi nhiều người muốn bán hơn mua, giá giảm.

Việt Nam có hai sàn giao dịch chứng khoán chính: Sở Giao dịch Chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh (HoSE) và Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX). Chỉ số VN-Index theo dõi hiệu suất của tất cả các cổ phiếu niêm yết trên HoSE và là chuẩn mực chính của thị trường chứng khoán Việt Nam. Các công ty Việt Nam nổi tiếng như Vingroup (VIC), Vietcombank (VCB) và Masan Group (MSN) nằm trong số những cổ phiếu được giao dịch nhiều nhất.

Hai sàn giao dịch chứng khoán lớn nhất thế giới là Sở Giao dịch Chứng khoán New York (NYSE) và Nasdaq, đều có trụ sở tại Hoa Kỳ. Đây là nơi giao dịch cổ phiếu của Apple, Tesla, Microsoft và Amazon. NYSE và Nasdaq hoạt động từ thứ Hai đến thứ Sáu, từ 9:30 sáng đến 4:00 chiều theo giờ New York (ET), tức là khoảng từ 8:30 tối đến 3:00 sáng theo giờ Việt Nam (ICT).

Muốn giao dịch cổ phiếu Mỹ từ Việt Nam, một số nền tảng có cách làm khác. Thay vì mua cổ phần trực tiếp trên sàn giao dịch Mỹ, bạn giao dịch một tài sản kỹ thuật số theo dõi giá cổ phiếu của một công ty thực. Các tài sản này không bị ràng buộc bởi giờ giao dịch thông thường. Chúng có thể được giao dịch 24 giờ một ngày, 7 ngày một tuần, từ bất kỳ đâu, kể cả Việt Nam.

Khi đặt lệnh, bạn chọn cách thực hiện lệnh. Lệnh thị trường được khớp ngay lập tức theo giá hiện tại. Lệnh giới hạn cho phép bạn đặt mức giá mong muốn. Lệnh chỉ được khớp nếu thị trường đạt đến mức giá đó. Lệnh giới hạn mang lại cho bạn nhiều quyền kiểm soát hơn, đặc biệt khi giá đang biến động nhanh.

Giá cổ phiếu biến động theo thông tin. Báo cáo lợi nhuận của doanh nghiệp, quyết định lãi suất từ Ngân hàng Nhà nước Việt Nam hay Cục Dự trữ Liên bang Mỹ, và dữ liệu kinh tế toàn cầu đều có thể gây ra những biến động mạnh.

Không phải tất cả các cổ phiếu đều hoạt động theo cùng một cách. Chúng khác nhau về rủi ro, độ biến động và cách mang lại giá trị cho cổ đông. Dưới đây là các danh mục chính.

Cổ phiếu phổ thông là loại được giao dịch nhiều nhất. Sở hữu cổ phiếu phổ thông mang lại cho bạn một phần của công ty và, trong nhiều trường hợp, quyền biểu quyết về các quyết định quan trọng. Nếu công ty có chia cổ tức, bạn cũng được hưởng một phần. Đây là loại cổ phiếu phổ biến nhất trên thị trường.

Cổ phiếu blue chip là cổ phần trong các công ty lớn, có uy tín với thành tích lâu dài. Tại Mỹ, Apple, Microsoft và Johnson & Johnson là những ví dụ điển hình. Tại Việt Nam, các công ty như Vingroup, Vietcombank và Masan Group thường được xem là những cổ phiếu blue chip tương đương. Những cổ phiếu này có xu hướng ổn định hơn, mặc dù không có cổ phiếu nào hoàn toàn không có rủi ro. Lưu ý: các cổ phiếu blue chip Việt Nam giao dịch trên HoSE và HNX không có sẵn trên Cronos App.

Cổ phiếu tăng trưởng là cổ phần trong các công ty được kỳ vọng sẽ tăng trưởng nhanh hơn mức trung bình của thị trường. Những công ty này thường tái đầu tư lợi nhuận thay vì trả cổ tức. Tiềm năng lợi nhuận cao hơn, nhưng độ biến động cũng cao hơn.

Cổ phiếu ưu đãi trả một khoản cổ tức cố định và được ưu tiên hơn cổ phiếu phổ thông nếu công ty bị giải thể. Đổi lại, tiềm năng tăng giá thấp hơn nhưng thu nhập ổn định và dễ dự tính hơn.

ETF và quỹ chỉ số giao dịch giống như cổ phiếu riêng lẻ nhưng theo dõi một nhóm tài sản. ETF S&P 500 theo dõi 500 công ty lớn nhất nước Mỹ cùng một lúc. Các ví dụ phổ biến bao gồm SPY và QQQ. Chỉ cần mua một chứng chỉ quỹ, bạn đã tiếp cận được tất cả các cổ phiếu đó cùng lúc — lựa chọn phổ biến cho nhà đầu tư muốn tiếp cận thị trường Mỹ rộng rãi mà không cần chọn cổ phiếu riêng lẻ.

Bạn không cần nhiều vốn để bắt đầu. Nhiều nền tảng cho phép đầu tư từ chỉ $1. Điều quan trọng nhất là hành động.